“SÓC MIỀN ĐÔNG” VÀ NHỮNG KỶ VẬT KHÔNG BAO GIỜ CŨ

Có những con người đi qua chiến tranh không mang theo gì ngoài ký ức. Nhưng cũng có những người mang theo ký ức bằng những vật rất nhỏ-một chiếc bi-đông trầy xước, một chiếc bát sắt sứt men. Nhỏ bé, thô ráp, im lặng. Thế nhưng, khi đặt chúng vào dòng chảy lịch sử, người ta mới hiểu: đó không chỉ là đồ dùng sinh hoạt, mà là một phần sinh mệnh của người lính. Ngày 11/8/2025 Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Vũ Văn Huynh đã trao tặng một chiếc bi-đông và một chiếc bát sắt cho Bảo tàng Chiến thắng B-52. Bi-đông được làm bằng kim loại nhôm, hình bầu dục có dây đeo, cao 23cm, rộng 12cm, có dấu tích sử dụng lâu năm, trầy xước và cũ sơn. Bát sắt có đường kính 12cm, tráng men trắng, hoa văn xanh lá cây, bằng kim loại sắt, cũng mang rõ dấu ấn thời gian. Đằng sau hai hiện vật nhỏ bé là cả một cuộc đời chiến đấu, là những năm tháng mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Hiện vật Bi-đông và Bát sắt của Đại tá, Anh hùng LLVTND Vũ Văn Huynh

Đại tá Vũ Văn Huynh sinh ngày 02 tháng 01 năm 1947 tại xã Quỳnh Hồng, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Tuổi thơ của ông gắn liền với những năm tháng đất nước còn chia cắt, bom đạn chiến tranh và cuộc sống thiếu thốn. Năm 1965, khi vừa tròn mười bảy tuổi, ông nhập ngũ, trở thành chiến sĩ Trung đoàn 95, Sư đoàn 325. Từ đây, cuộc đời ông gắn chặt với những chiến trường khốc liệt nhất. Những năm từ 1965 đến 1971, ông tham gia chiến đấu tại nhiều chiến trường như B5, B3, B2. Những địa danh như Khe Sanh, đường 9 Nam Lào, Tây Nguyên hay miền Đông Nam Bộ không chỉ là bản đồ chiến sự, mà là những ký ức hằn sâu trong tâm trí người lính. Trong những năm tháng ấy, chiếc bi-đông theo ông qua những chặng hành quân dài, qua những cơn khát giữa rừng sâu. Chiếc bát sắt theo ông qua những bữa cơm độn sắn, độn khoai, những ngày thiếu gạo, thiếu muối. Đó là những vật dụng nhỏ bé nhưng lại gắn liền với sự sống còn.

Tại mặt trận Khe Sanh – đường 9, điều kiện chiến đấu vô cùng khắc nghiệt. Mưa rừng kéo dài, đất đỏ bết dính, hầm hào thường xuyên bị sụt lở. Địch có ưu thế về hỏa lực, pháo binh và không quân liên tục oanh kích. Trong hoàn cảnh đó, mỗi ngụm nước từ chiếc bi-đông trở nên quý giá. Mỗi bữa ăn từ chiếc bát sắt không chỉ là để no, mà là để giữ sức chiến đấu. Những vật dụng tưởng chừng bình thường ấy đã trở thành người bạn đồng hành không thể thiếu của người lính. Trong trận đánh điểm cao 845 tháng 6/1967, Vũ Văn Huynh đã xung phong thay Tiểu đội trưởng (bị ốm) chỉ huy tiểu đội bao vây cầm chân địch để các đơn vị bạn đánh. Trời mưa, địch cố thủ, cả tiểu đội giữ vững đội hình, nằm hầm ếch, ăn cơm nắm, đội mưa duy trì chiến thuật bắn tỉa. Cứ thế đến ngày thứ tám mới dụ được địch ra. Một trận đánh ác liệt đã diễn ra từ 9h sáng đến 3h chiều, dù bị thương ở đùi, anh Huynh vẫn chỉ huy trận đánh thắng lợi.

Quân Giải phóng chiến đấu tại Mặt trận Đường 9 - Khe Xanh (Ảnh TTXVN)

Một trong những trận đánh tiêu biểu là trận đồi Ngọc Hồi (Kon Tum), chiến trường Tây Nguyên năm 1968. Khi đó, đồng chí Huynh là Đại đội trưởng Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 95, Sư đoàn 325. Đầu tháng 5, sau khi trinh sát, ta phát hiện 12 lô cốt Mỹ-Ngụy xây dựng khá kiên cố ở Ngọc Hồi với hàng trăm tên lính thủy đánh bộ ngày đêm ráo riết chuẩn bị mở trận càn lớn. Với vai trò chỉ huy, ông đã linh hoạt thay đổi phương án tác chiến, tổ chức đánh bất ngờ và thọc sâu vào phía sau đội hình địch. Chỉ trong thời gian ngắn là 12 phút, đơn vị đã làm chủ trận địa, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, 1 lính Mỹ và 18 lính ngụy đầu hàng. Trận đánh thể hiện rõ sự mưu trí, quyết đoán và bản lĩnh của người chỉ huy trẻ. Đồng đội gọi ông bằng cái tên trìu mến: Sóc miền Đông.

Tuy nhiên, trận chống càn tại Bầu Tràm, Dương Minh Châu (Tây Ninh) ngày 9 và 10 tháng 6 năm 1969 mới là ký ức in đậm nhất. Địch huy động lực lượng lớn với xe tăng, máy bay và bộ binh, tạo nên thế áp đảo. Về phía ta chỉ có 4 đại đội và một bộ phận của Sở chỉ huy Trung đoàn. Do lực lượng mỏng, ông chỉ đạo các đại đội triệt để sử dụng địa hình để giữ bí mật, chờ quân địch tiến vào thì bất ngờ tấn công. Nhưng quân địch quá mạnh khiến trận đánh kéo dài hơn dự kiến. Khi thấy Sở chỉ huy Trung đoàn bị đe dọa, ông đã lệnh cho súng cối bắn vào vị trí của mình để thu hút hỏa lực địch. Chúng dùng súng M.79 bắn như mưa. Một quả lựu đạn lọt vào hầm, ông đã nhặt ném trả lại phía địch, vừa rời tay thì lựu đạn nổ. Hành động đó cứu sống nhiều đồng đội, nhưng bản thân ông bị thương rất nặng ở mắt, tay và nửa người bên phải. Trong điều kiện không có thuốc men, không có phương tiện y tế, ông đã tự xử lý vết thương bằng những phương tiện thô sơ. Đó là hành động vượt qua giới hạn chịu đựng của con người, thể hiện ý chí sống và tinh thần chiến đấu phi thường. Trận đánh đó ta diệt 247 tên địch và 47 xe các loại.

Với những chiến công đặc biệt xuất sắc, ngày 10 tháng 02 năm 1970, Đại tá Vũ Văn Huynh được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và nhiều huân, huy chương như Dũng sĩ diệt Mỹ, Chiến sĩ Quyết thắng... Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp và hy sinh của ông trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Sau chiến tranh, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau. Hơn 42 năm trong quân ngũ, ông luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ, từng đảm nhiệm cương vị Chánh Thanh tra Quốc phòng Quân khu Thủ đô. Dù ở vị trí nào, ông vẫn giữ vững phẩm chất của người lính: kỷ luật, trách nhiệm và tận tụy.

Hội nghị Xét duyệt hiện vật nhập kho cơ sở Bảo tàng Chiến thắng B-52 năm 2026

Các hiện vật được xét duyệt nhập kho cơ sở Bảo tàng Chiến thắng B-52 đợt 1 năm 2026

Đại tá Vũ Văn Huynh trao tặng chiếc Bi-đông và Bát sắt mà ông vô cùng trân quý cho Bảo tàng Chiến thắng B-52 không chỉ là sự trao lại kỷ vật, mà còn là sự gửi gắm ký ức, gửi gắm lịch sử cho thế hệ mai sau. Hai hiện vật từ đó trở thành những chứng tích sống động về một thời chiến tranh gian khổ mà hào hùng. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức vẫn còn đó. Và chính những hiện vật giản dị như thế này đã giúp ký ức ấy không bị lãng quên.

TRANG ANH – THÚY HỒNG